Türk havacılık tarihinin dikkat çeken isimlerinden, “Deli Tahir” lakaplı pilot Mustafa Tahir Maner’in yolu Sarıyer’in Rumeli Kavağı’ndan geçiyor. Maner hakkında en dikkat çekici iddia ise Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ü üç kez İstanbul semalarında uçurduğu yönünde.
Havacılık tarihçisi Stuart Kline’ın Tahir Maner’in oğlu Mahir Maner’e dayandırdığı anlatım, Atatürk’ün hayatı boyunca uçağa binip binmediğine ilişkin yıllardır süren tartışmaya farklı bir boyut kazandırıyor. Ancak bu uçuşların gerçekleştiğini kesin biçimde doğrulayan resmî bir kayıt bulunmaması nedeniyle konu, tarihî bir iddia olarak değerlendiriliyor.
Türk havacılık tarihinin öncü pilotları arasında gösterilen Mustafa Tahir Maner, namıdiğer “Deli Tahir”, Sarıyer ve Rumeli Kavağı açısından da dikkat çekici bir isim. Maner’in Rumeli Kavağı ile bağlantısı farklı kaynaklarda da yer alıyor. Havacılık tarihçisi Stuart Kline da Maner’den “Rumelikavaklı” olarak söz ediyor ve onun Devlet Hava Yolları döneminin önemli pilotlarından biri olduğunu belirtiyor.
TÜRK SİVİL HAVACILIĞININ ÖNCÜ İSİMLERİNDEN
Mustafa Tahir Maner, Türkiye’nin ilk dönem sivil havacılık faaliyetlerinde görev alan pilotlardan biri olarak biliniyor. Maner'in Türk havacılık tarihindeki önemli başarılarından biri de Devlet Hava Yolları'nın ilk yurt dışı uçuşuyla ilişkilendiriliyor. Stuart Kline’ın aktardığı bilgilere göre Maner, Ağustos 1937’de Yeşilköy-Bükreş-Yeşilköy hattında gerçekleştirilen Devlet Hava Yolları'nın ilk yurt dışı uçuşunun pilotuydu. Ancak Sarıyerli pilotun adını daha da ilgi çekici hale getiren konu, Mustafa Kemal Atatürk ile ilgili yıllardır tartışılan bir iddia.
ATATÜRK’Ü İSTANBUL SEMALARINDA UÇURDUĞU İDDİA EDİLİYOR
Havacılık tarihçisi Stuart Kline’ın araştırmalarına göre Atatürk, sanılanın aksine hayatı boyunca hiç uçmamış olmayabilir. Kline, Tahir Maner’in oğlu Mahir Maner’den aktarılan bilgilere dayanarak Atatürk’ün üç kez gizli şekilde uçağa bindiğini ve bu uçuşlarda kokpitteki pilotun “Deli Tahir” olduğunu ileri sürüyor. 2007 yılında yayımlanan bir haberde Kline’ın anlatımına yer verilerek Rumeli Kavaklı Tahir Maner’in Atatürk’ü üç kez İstanbul semalarında uçurduğu aktarılıyor.
İddiaya göre Atatürk, Florya’da bulunduğu sırada yaveri aracılığıyla Tahir Maner’e haber gönderiyor ve uçağın hazırlanmasını istiyordu. Atatürk daha sonra yanında yalnızca yaveriyle Yeşilköy Havalimanı’na gidiyor ve Tahir Maner’in kullandığı uçakla İstanbul üzerinde uçuyordu. Kline’ın aktardığı anlatımda uçuşların yaklaşık birer saat sürdüğü, Atatürk’ün özellikle İstanbul Boğazı ve Adalar’ın havadan görünümünden etkilendiği de belirtiliyor.
İDDİANIN KAYNAĞI OĞLU MAHİR MANER
Atatürk’ün üç kez uçtuğuna ilişkin anlatımın en önemli noktası ise bilginin kaynağı. Kline, iddiasını Tahir Maner’in oğlu Mahir Maner’in anlattıklarına dayandırıyor. Bu nedenle söz konusu uçuşlar, Atatürk’ün yaşamına ilişkin kesinleşmiş tarihî bir bilgi olmaktan ziyade aile tanıklığına dayanan önemli bir havacılık tarihi iddiası niteliği taşıyor.
ATATÜRK GERÇEKTEN UÇAĞA BİNDİ Mİ?
Tam da bu noktada tarihçiler arasında görüş ayrılığı bulunuyor. Atatürk’ün uçakla seyahat ettiğine ilişkin resmî ve tartışmasız bir kayıt olmadığı belirtiliyor. Kline’ın aktardığı üç uçuş iddiasına karşı çıkan değerlendirmelerde, 1933 yılından itibaren tutulan kayıtlarda Atatürk’ün uçağa bindiğine ilişkin bir bilgi bulunmadığına ve uçuşu kanıtlayan bilinen bir fotoğraf olmadığına dikkat çekiliyor. Dolayısıyla “Atatürk üç kez uçtu” ifadesini kesinleşmiş tarihî gerçek olarak vermek yerine, “Tahir Maner’in ailesinden aktarılan ve havacılık tarihçisi Stuart Kline tarafından gündeme getirilen iddia” şeklinde ifade etmek daha doğru görünüyor.
RUMELİ KAVAĞI’NDAN HAVACILIK TARİHİNE
Tartışmanın sonucu ne olursa olsun, “Deli Tahir” Mustafa Tahir Maner’in Türkiye’nin erken dönem sivil havacılık tarihinde önemli bir yere sahip olduğu görülüyor. Rumeli Kavağı ile özdeşleşen Maner'in Devlet Hava Yolları döneminde görev yapması ve 1937’deki ilk yurt dışı uçuşuyla ilişkilendirilmesi, Sarıyer'in Türk havacılık tarihindeki bilinmeyen hikâyelerinden birini ortaya çıkarıyor.
Atatürk’ü İstanbul semalarında gerçekten üç kez uçurup uçurmadığı ise aradan geçen yıllara rağmen kesin olarak aydınlatılmış değil. Ancak Tahir Maner'in oğlundan aktarılan anlatım doğruysa, Sarıyer’in Rumeli Kavağı’ndan çıkan “Deli Tahir”, yalnızca Türk sivil havacılığının öncü pilotlarından biri değil, aynı zamanda Atatürk’ü İstanbul semalarında uçuran pilot olarak da tarihte çok özel bir yere sahip.